Arnavutluk Başbakanı Edi Rama’nın 2024 yılında açıkladığı bağımsız Bektaşi devleti projesi, Türkiye ve Balkanlar’daki Alevi-Bektaşi temsilcilerinin tepkisini topladı. Tiran’da 25 Ekim tarihinde gerçekleştirilen forumda, projenin dini topluluklar üzerindeki etkileri ile uluslararası siyasi boyutları ele alındı.
Odatv yazarı Mustafa İlker Yücel, toplantıya dair izlenimlerini aktarırken projenin tarihçesine, ABD’li isimlerin yürüttüğü iletişimlere ve Arnavutluk’un İsrail ile gelişen ilişkilerine vurgu yaptı. Yücel, Bektaşiliğin İslam’dan bağımsız bir din olarak tanımlanmasına yönelik geçmişteki çabaları da hatırlattı.
TİRAN’DA BAĞIMSIZ BEKTAŞİ DEVLETİ PROJESİ
Arnavutluk Başbakanı Edi Rama, Eylül 2024’te Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda yaptığı konuşmada, başkent Tiran’da bağımsız bir Bektaşi devleti kurulması planını duyurmuştu.
Bu proje çerçevesinde Dünya Bektaşi Merkezi’nin bulunduğu yaklaşık 11 hektarlık alanın, “Bektaşi Tarikatı Egemen Devleti” adıyla ayrı bir yapıya dönüştürülmesi hedefleniyor.
Vatikan’ın neredeyse dörtte biri büyüklüğünde olması öngörülen bu devletin kendi sınırları, pasaportları ve yönetimi olacağı düşünülüyor. Dini ve siyasi liderliği ise 2011 yılından beri Dünya Bektaşi Merkezi’nin başında bulunan Baba Mondi (Hacı Dede Edmond Brahimaj) üstlenecek.
Rama, bu girişimin dini hoşgörü, ılımlılık ve barış içinde yaşamayı pekiştireceğini savunuyor.
ABD’Lİ İSİMLERİN TEMASLARI GÜNDEME GELDİ
Yücel, yazısında Bektaşi devleti projesine dair uluslararası basında çıkan haberleri de değerlendirdi.
Fransız Intelligence Online’ın 18 Ağustos tarihli haberine göre, projenin hayata geçirilmesi için hazırlıkların hızlandığı ve para birimi ile diplomatik temsilcilikler üzerinde çalışıldığı ifade edildi.
Haberde eski ABD Başkanı Bill Clinton’ın danışmanlarından Christopher Hyland ile Arnavut kökenli iş insanı Hazis Vardar’ın süreçte önemli rol oynadığı belirtildi.
Hollanda’nın NRC gazetesi de 24 Ağustos’ta Hyland’ın projedeki faaliyetlerine değindi. Hyland’ın bağımsız Bektaşi devletinin kurulmasına daha önce hiç olmadığı kadar yaklaşıldığını ileri sürdüğü aktarıldı.
Ayrıca ABD Başkanı Donald Trump’ın özel temsilcisi Paolo Zampolli’nin 7 Eylül’de Tiran’da Baba Mondi ile görüştüğü ve projeyi hem Arnavutluk Başbakanı Rama’dan hem de Bektaşi liderinden dinlediği ifade edildi.
İSRAİL İLE İLİŞKİLER DE YAZIDA YER ALDI
Köşe yazısında ayrıca Arnavutluk ile İsrail arasında son zamanlarda gelişen diplomatik ilişkilere yer verildi.
İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Sa’ar’ın 12 Ekim’de Tiran’ı ziyaret ederek Başbakan Edi Rama, Dışişleri Bakanı Ferit Hoxha ve Meclis Başkanı Niko Peleshi ile görüştüğü hatırlatıldı.
Ziyaret sırasında iki ülke arasında kapsamlı bir işbirliği anlaşması imzalandığı belirtildi.
Yücel, ABD’li isimlerin temasları ile İsrail-Arnavutluk ilişkilerindeki gelişmeleri Bektaşi devleti tartışmaları bağlamında değerlendirdi. Ancak bu temasların projeyle doğrudan bağlantılı olduğuna dair doğrulanmış bir bilgi sunulmadı.
19 İSİM TİRAN’DAKİ FORUMDA BULUŞTU
25 Ekim’de Tiran’da düzenlenen foruma Türkiye ve Balkan ülkelerinden Alevi-Bektaşi temsilcileri, dini liderler ve akademisyenlerden oluşan toplamda 19 kişi katıldı. Bu etkinlik İHH İnsani Yardım Vakfı ve İNSAMER tarafından gerçekleştirildi.
Forumun başkanlığını üstlenen İHH Mütevelli Heyeti Üyesi Osman Atalay, bağımsız Bektaşi devleti önerisinin Arnavutluk’taki farklı dini topluluklar arasında huzursuzluğa yol açtığını belirtti.
Projenin Ortodoks, Katolik, Sünni ve Bektaşi grupları arasında yeni ayrışmalara neden olabileceğini savunan Atalay, bağımsız bir devlet yerine ortak bir yapı kurulmasını önerdi. Atalay,“Uluslararası siyasetin etkisinde kalmadan kapsayıcı bir Balkan Bektaşi Meclisi kurmak neden mümkün olmasın?” dedi.
“DİN DEVLET OLURSA DİN OLMA ÖZELLİĞİNİ KAYBEDER”
Etkilikte söz alan Arnavutluk Halveti Tarikatının lideri Şeyh Hysen Ali Hormova, Bektaşiliğin İslam kültürü içindeki tarihi konumunu vurguladı. Hacı Bektaş Veli’den Dede Reşat Bardhi’ye uzanan geleneğin İslam dünyasına önemli katkılar sağladığını belirten Hormova, Osmanlı dönemindeki Bektaşi tekkelerinin ibadet yerlerinin yanı sıra eğitim, sanat ve kültür alanlarında da faaliyet gösterdiğini kaydetti.
“Din devlet olursa din olma özelliğini kaybeder” diyen Hormova,, bağımsız bir dini devlet kurulmasının Arnavutluk’taki inanç toplulukları arasında eşitlik tartışmalarına yol açabileceği uyarısında bulundu.
Bektaşiliğin İslam’dan ayrı bir din olarak tanımlanmasına karşı çıkan Hormova; Bektaşilerin Hz. Muhammed’i peygamber olarak kabul ettiğini vurguladı.
“ALEVİ TOPLUMUNUN BÖLÜNMESİNİ GETİRİR”
Horasan Erenleri Dernekler Federasyonu Genel Sekreteri Ali Rıza Özkan da bağımsız Bektaşi devleti fikrine karşı çıkmıştır. Alevilik ve Bektaşiliğin Anadolu’daki köklerine dikkat çeken Özkan; Hacı Bektaş Veli geleneğinin 13. yüzyıldan itibaren farklı coğrafyalara yayıldığını hatırlattı.
Kurulması öngörülen devletin gerçek anlamda politik veya askeri bir güç sağlamayacağını savunan Özkan; girişimin Alevi-Bektaşi toplumlarının dayanışmasına zarar verebileceğini ifade etti. Özkan ayrıca projenin Alevi toplumunun parçalanmasında etkili olabileceğine dikkat çekti.
< p >< b > “ÇIZILAN YOL HARITASI YANLIŞ”< / b >
< p > Tahtacı Kültür Dernekleri Federasyonu Genel Başkanı Yolcu Bilginç ise < strong > “Çizilen yol haritası yanlıştır” diyerek projeye tepki gösterdi.< / p >
< p > Arnavutluk’un nüfusunun yaklaşık 2.5 milyon olduğunu belirten Bilginç; ülkedeki Müslüman ve Bektaşi nüfusuna ilişkin tahminlerini Türkiye’deki Alevi-Bektaşi nüfusuyla karşılaştırdı.< / p >
< p > Türkiye’de yaklaşık 25-30 milyon Alevi-Bektaşi vatandaş bulunduğunu söyleyen Bilginç; Arnavutluk’taki Bektaşiler adına alınacak kararın tüm bekçi toplumunu temsil edip edemeyeceği konusunda soru işaretleri olduğunu dile getirdi.< / p >
< p > Hacı Bektaş Veli’nin Nevşehir’in Hacıbektaş ilçesindeki tarihi mirasına da dikkat çeken Bilginç; ABD, İsrail gibi ülkelerin dini topluluklara yönelik siyasi planlarının var olduğunu iddia etti.< / p >
< p >< b > AKADEMİSYENLERDEN BALKANLAR’A UYARI < / b >
< p > Kuzey Makedonya Kalkandelen Devlet Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Süleyman Baki ; Arnavutluk’ ta bekçi devleti kurulması fikrinin Osmanlı Devletinin son dönemlerinde tartışıldığını ama uygulamaya geçmediğine dikkat çekti.< / p >
< p > Baki ayrıca benzer girişimlerin günümüz Balkanlarındaki Müslüman topluluklara yarar sağlamayacağını öne sürdü.< / p >
< p > Mevlevilik , Kadirilik , Halvetilik gibi tasavvuf geleneklerinin Balkanlardaki tarihi rolüne de atıfta bulundu.< / p >
< p > Dr . Ajni Sinani ; devletlerin egemenliklerini paylaşamayacağını belirterek projenin bölücü sonuçlar doğurabileceğine işaret etti.< / p >
< p > Arnavut akademisyen Enis Sulstarova ; projenin kamuoyundan gizlice hazırlandığını eleştirirken ilahiyatçı Justinian Topulli ; dini hoşgörünün artırılması için bağımsız bir bekçi devletine ihtiyaç olmadığını söyledi.< / p >
< strong > Milazim Krasniqi ; girişimi Arnavutların ulusal bütünlüğüne tehdit olarak değerlendirip “siyasi komplo” diye nitelendirdi.< / strong >
< p >< strong >< b > Gazeteci Basir Çolaku ise ; “Bölücü bir devletin kurulmasını konuşuyoruz . Sabah erken kalkan ülke kurmamalıdır . Balkanlarda bu çok tehlikeli bir süreç.”
< ! -- more text here -->
